జ్ఞానేశ్ కుమార్‌పై 5 ఆరోపణలు.. ఏం జరగబోతోంది?

కేంద్ర ఎన్నికల సంఘంలో ఉన్నది ముగ్గురే. ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ (సీఈసీ) జ్ఞానేశ్ కుమార్, కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి.

ఓటర్ల జాబితా ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (SIR) నిర్ణయాలపై ఈ ఇద్దరు కమిషనర్లు పది నెలల్లో 14 సార్లు రాతపూర్వకంగా అభ్యంతరం చెప్పారు. ఒక్క రోజే నాలుగుసార్లు రాశారు.

సెప్టెంబర్‌లో ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ ఈ విషయం బయటపెట్టింది. అప్పటి నుంచి సీఈసీ రాజీనామా చేయాలంటూ దేశవ్యాప్తంగా ఆందోళనలు జరుగుతున్నాయి.

జ్ఞానేశ్ కుమార్‌పై వచ్చిన ఐదు ప్రధాన ఆరోపణలు ఇవి.

1. రూల్స్ మార్చకుండానే ఫారం మార్పు

ఆరోపణ: నిబంధనలు సవరించకుండానే కొత్త ఓటర్ల నమోదు ఫారం-6ను మార్చారు.

ఏం జరిగింది: ఫారం-6లో ఓ కొత్త ప్రశ్న చేర్చారు. గత SIR జాబితాలో మీ పేరు గానీ, మీ బంధువుల పేర్లు గానీ ఉన్నాయా అని అడిగారు. రూల్స్ మార్చకుండా ఇలా చేయకూడదని జోషి మేలోనే హెచ్చరించారు. ఆగస్టులో సంధు ఈ మార్పును ‘అనధికారికం, చట్టవిరుద్ధం’ అన్నారు, వెంటనే తొలగించాలని సూచించారు.

ప్రభావం: దాదాపు 20 ఏళ్ల క్రితం నాటి జాబితా వివరాలు అడగడంతో కొత్త ఓటర్లకు అదనపు భారం పడింది. ఈ మార్పు పూర్తిగా తప్పు, చట్టవిరుద్ధమని మాజీ సీఈసీ ఓపీ రావత్ కూడా అన్నారు. విమర్శలు పెరగడంతో SIR పూర్తయిన రాష్ట్రాల్లో ఆ డిక్లరేషన్‌ను ఎన్నికల సంఘమే వెనక్కి తీసుకుంది.

2. ఇద్దరు కమిషనర్లకు తెలియకుండా నిర్ణయాలు

ఆరోపణ: కీలక నిర్ణయాలను మిగతా ఇద్దరు కమిషనర్లకు తెలియకుండా తీసుకున్నారు.

ఏం జరిగింది: కొన్ని ఉత్తర్వులు, సమాచారం తమకు తెలియకుండానే జారీ అయ్యాయని సంధు, జోషి అభ్యంతరం చెప్పారు. తమ సలహాకు విరుద్ధంగా సంఘం ‘అనధికారికంగా, చట్టవిరుద్ధంగా’ వ్యవహరించిందని సంధు రాశారు. ఎన్నికల సంఘంలో సీఈసీకి వీటో అధికారం లేదని, ఈ అభ్యంతరాలు చట్టపరమైనవేనని మాజీ కమిషనర్ అశోక్ లవాసా అన్నారు.

ప్రభావం: ఎన్నికల సంఘం విశ్వసనీయత ప్రశ్నార్థకమైంది. సంఘం పనితీరు ‘నిరంకుశంగా’ మారిందంటూ మాజీ ఉన్నతాధికారుల బృందం బహిరంగ లేఖ రాసింది. సీఈసీ రాజీనామా చేయకపోతే అభిశంసించాలని సీపీఎం డిమాండ్ చేసింది.

3. ఓటర్ల డేటాపై గుప్పిట పట్టు

ఆరోపణ: ఓటర్ల డేటాబేస్‌ను కేంద్రీకృతం చేసి, దానిపై పర్యవేక్షణ తగ్గించారు.

ఏం జరిగింది: ఓటర్ల డేటాపై రాష్ట్ర స్థాయి అధికారుల పాత్ర తగ్గింది. ఐటీ వ్యవస్థపై తమ పర్యవేక్షణ తగ్గేలా పనుల కేటాయింపు మార్చారని సంధు, జోషి విడివిడిగా కేబినెట్ సెక్రటరీకి లేఖలు రాశారు. డేటాబేస్‌ను ఎవరెవరు మార్చగలరో ఆడిట్ చేయాలని జోషి ప్రతిపాదించారు.

ప్రభావం: గోవాలో జాబితా నుంచి తొలగించిన 97 మంది అర్హులేనని అధికారులు తర్వాత తేల్చారు. కానీ వారిని తిరిగి చేర్చే ‘రోల్‌బ్యాక్’ ఆప్షన్ సాఫ్ట్‌వేర్‌లో లేదు. దాంతో అర్హులైనా ఆ 97 మంది ఓటు హక్కు కోల్పోయారు.

4. బెంగాల్ ఓటర్లపై అప్పీళ్లు

ఆరోపణ: సుప్రీంకోర్టు నియమించిన న్యాయాధికారుల నిర్ణయాలపై కమిషనర్లకు చెప్పకుండానే అప్పీళ్లు వేయించారు.

ఏం జరిగింది: పశ్చిమ బెంగాల్‌లో SIR పర్యవేక్షణకు సుప్రీంకోర్టు న్యాయాధికారులను నియమించింది. వారు జాబితాలో చేర్చిన ఓటర్లను తొలగించాలంటూ అప్పీళ్లు దాఖలయ్యాయి. వీటికి అనుమతి ఎవరిచ్చారని సంధు ప్రశ్నించారు. తనకు, జోషికి, బెంగాల్ ముఖ్య ఎన్నికల అధికారికి కూడా సమాచారం లేదన్నారు.

ప్రభావం: దాదాపు 16 లక్షల మంది ఓటర్లను జాబితా నుంచి తొలగించాలనే అప్పీళ్లు ఇప్పుడు కలకత్తా హైకోర్టులో నడుస్తున్నాయి. వారి ఓటు హక్కు ఇంకా అనిశ్చితిలోనే ఉంది.

5. కోట్లలో ఓట్ల తొలగింపు

ఆరోపణ: SIR పేరుతో భారీగా ఓటర్లను జాబితా నుంచి తొలగించారు.

ఏం జరిగింది: ఉత్తర్‌ప్రదేశ్‌లో సుమారు 2.05 కోట్లు, పశ్చిమ బెంగాల్‌లో దాదాపు 91 లక్షల పేర్లు జాబితా నుంచి పోయాయి. మన రాష్ట్రంలోనూ ముసాయిదా జాబితా నుంచి 44.89 లక్షల పేర్లు తొలగించారు.

ప్రభావం: ఇంత మంది ఓటు హక్కు కోల్పోవడం స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తర్వాత ఇదే తొలిసారి అని రావత్ అన్నారు. పేదలు, వలస కూలీలు ఎక్కువగా నష్టపోతారన్న ఆందోళన వ్యక్తమవుతోంది.

అయితే ఇందులో మృతులు, డూప్లికేట్ ఓట్లు కూడా పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నాయి. ఏపీలో తొలగించిన పేర్లలో 15.22 లక్షల మంది మృతులు. 7.37 లక్షల మందికి రెండు మూడు చోట్ల ఓట్లు ఉన్నట్టు తేలింది.

వివాదం ముదరడంతో షెడ్యూళ్లు కూడా మారాయి. ఏపీ తుది జాబితాను రెండుసార్లు వాయిదా వేసి అక్టోబర్ 16కు మార్చారు. ఢిల్లీ, మహారాష్ట్రల్లో SIR షెడ్యూల్‌ను కూడా వాయిదా వేశారు.

రోడ్డెక్కిన జనం

ఈ ఆరోపణలన్నీ బయటకు వచ్చాక ప్రజలు రోడ్డెక్కారు. అక్టోబర్ 2న ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్ వద్ద నిరసనకు దిగిన 700 మందికి పైగా పోలీసుల అదుపులోకి వెళ్లారు.

యువత ఉద్యమం ‘కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ’, ఆప్, వామపక్ష విద్యార్థి సంఘాలు నిరసనల్లో ముందున్నాయి. ఈ రోజు కాంగ్రెస్ కీలక సమావేశం ఉంది. రేపు ప్రతిపక్ష ఎంపీలు ఎన్నికల సంఘం కార్యాలయానికి ర్యాలీగా వెళ్తున్నారు.

సీఈసీ రాజీనామా చేయకపోతే అక్టోబర్ 10న మళ్లీ జంతర్ మంతర్ వద్ద నిరసన చేస్తామని సీజేపీ ప్రకటించింది.

ఎన్నికల సంఘం ఏమంటోంది?

ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ కథనాన్ని ఎన్నికల సంఘం ఖండించింది. జాబితాలను శుద్ధి చేయడమే SIR లక్ష్యమని చెబుతోంది.

కమిషనర్ల మధ్య జరిగిన ఈ ఉత్తరప్రత్యుత్తరాలు ప్రజాస్వామ్య చర్చకు నిదర్శనమే తప్ప తప్పు కాదని బీజేపీ అంటోంది.

ఈ అభ్యంతరాల వల్ల ఎన్నికల ఫలితాలు మారాయని ఇప్పటిదాకా రుజువు కాలేదు. ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ కూడా అలా చెప్పలేదు.

తర్వాత ఏంటి?

ఆ 14 అభ్యంతరాల పత్రాలు, సమావేశాల మినిట్స్ బయటకు వస్తేనే అసలు నిజం తేలుతుంది. వీటిని సమాచార హక్కు చట్టం ద్వారా అడగొచ్చని మాజీ సమాచార కమిషనర్ మాడభూషి శ్రీధర్ సూచించారు.

సీఈసీని తొలగించడం అంత సులువు కాదు. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిని తొలగించినట్టే పార్లమెంటు అభిశంసన ద్వారానే సాధ్యం.

జ్ఞానేశ్ కుమార్ పదవీకాలం 2029 జనవరి 26 వరకు ఉంది. అంటే వచ్చే లోక్‌సభ ఎన్నికల షెడ్యూల్ ప్రకటనకు కొద్ది రోజుల ముందు వరకు ఆయనే సీఈసీ.

ఏపీ ఓటర్లకు అక్టోబర్ 16 కీలకం. ఆ రోజే రాష్ట్ర తుది ఓటర్ల జాబితా విడుదలవుతుంది. జాబితాలో మీ పేరు ఉందో లేదో తప్పకుండా చూసుకోండి.